Diyanet İslam İlmihali Konuları

http://www.diyanet.gov.tr/tr/icerik/ilmihal/17065

 

Diyanet İslam İlmihali  1.Cilt

İçindekiler
Birinci Bölüm
Din ve Mahiyeti
I. DİN KELİMESİ ……………………………………………………………………………………………………… 1
II. DİNİN TANIMI …………………………………………………………………………………………………….. 3
III. DİNİN KAYNAĞI …………………………………………………………………………………………………. 5
IV. DİNİN ÖNEMİ …………………………………………………………………………………………………….. 6
V. DİNLERİN TASNİFİ ………………………………………………………………………………………………. 8
VI. DİĞER DİNLER ve İSLÂM …………………………………………………………………………………… 10
İkinci Bölüm
İslâm Dini
I. İSLÂM DİNİNİN MAHİYETİ …………………………………………………………………………………… 15
II. TARİHÎ SÜREÇ ………………………………………………………………………………………………….. 19
A) İTİKADÎ FIRKALAR …………………………………………………………………………………….. 21
a) Selefiyye ………………………………………………………………………………………………. 24
b) Eş‘ariyye ……………………………………………………………………………………………… 25
c) Mâtürîdiyye ………………………………………………………………………………………….. 26
d) Mu‘tezile ……………………………………………………………………………………………… 27
e) Cebriyye ………………………………………………………………………………………………. 28
f) Hâricîlik ……………………………………………………………………………………………….. 29
g) Şîa ……………………………………………………………………………………………………… 29
B) FIKIH MEZHEPLERİ…………………………………………………………………………………….. 31
a) Kavram ve Tarihçe ………………………………………………………………………………….. 31
b) Fıkıh Mezhepleri ……………………………………………………………………………………… 34
c) Mezhebe Bağlılık ve Telfik…………………………………………………………………………. 40
aa) Mezhebe Bağlanmanın Tarihî ve Fikrî Temelleri ……………………………………… 41
bb) Tek Mezhebe Bağlılık ………………………………………………………………………… 45
cc) Telfik ……………………………………………………………………………………………… 46
C) TASAVVUF ………………………………………………………………………………………………… 48
a) Tasavvufî Düşüncenin Dinî ve Fikrî Temelleri ……………………………………………….. 48
b) Tarihî Gelişim …………………………………………………………………………………………. 55
c) Tasavvufta Örgütlenme Dönemi …………………………………………………………………. 58
d) Tasavvufta Kurumlaşma Dönemi ……………………………………………………………….. 60
e) Tasavvufta Sapmalar ……………………………………………………………………………….. 62
f) İlkeler ……………………………………………………………………………………………………. 65
I İLMİHAL
Üçüncü Bölüm
Akaid
I. İMAN …………………………………………………………………………………………………………….. 68
A) İMANIN TANIMI ve KAPSAMI ………………………………………………………………………. 68
B) İCMÂLÎ ve TAFSÎLÎ İMAN …………………………………………………………………………….. 70
a) İcmâlî İman ……………………………………………………………………………………………. 70
b) Tafsîlî İman ……………………………………………………………………………………………. 71
C) TAKLÎDÎ ve TAHKÎKÎ İMAN …………………………………………………………………………… 71
D) İMAN ile AMEL ARASINDAKİ BAĞ ………………………………………………………………… 72
a) Amel İmanın Ayrılmaz Parçası Değildir ………………………………………………………… 72
b) Amelin Gerekliliği ve İmanla Olan İlgisi ……………………………………………………….. 73
E) İMANIN ARTMASI ve EKSİLMESİ ………………………………………………………………….. 73
F) İMANIN GEÇERLİ OLMASININ ŞARTLARI ……………………………………………………….. 74
G) İMAN-İSLÂM İLİŞKİSİ ………………………………………………………………………………….. 75
H) BÜYÜK GÜNAH KAVRAMI …………………………………………………………………………… 76
I) TASDİK ve İNKÂR BAKIMINDAN İNSANLAR ……………………………………………………. 77
a) Mümin ………………………………………………………………………………………………….. 77
b) Kâfir …………………………………………………………………………………………………….. 77
c) Münafık ………………………………………………………………………………………………… 77
J) KÜFÜR ve ŞİRK …………………………………………………………………………………………… 78
K) İMAN ile KÜFÜR ARASINDAKİ SINIR……………………………………………………………… 79
L) TEKFİR ……………………………………………………………………………………………………… 79
II. İMAN ESASLARI ……………………………………………………………………………………………….. 81
A) ALLAH’A İMAN …………………………………………………………………………………………. 82
a) Allah İnancı……………………………………………………………………………………………. 82
b) Allah’ın Varlığı ve Birliği …………………………………………………………………………… 83
c) Allah’ın Varlığının Delilleri ………………………………………………………………………… 84
d) Allah’ın İsim ve Sıfatları……………………………………………………………………………. 85
1. “Allah” Özel İsmi ……………………………………………………………………………….. 85
2. İsm-i A‘zam ……………………………………………………………………………………… 85
3. Esmâ-i Hüsnâ ……………………………………………………………………………………. 85
4. Allah’ın Sıfatları…………………………………………………………………………………. 87
aa) Zâtî Sıfatlar ………………………………………………………………………………… 88
bb) Sübûtî Sıfatlar …………………………………………………………………………….. 89
B) MELEKLERE İMAN ……………………………………………………………………………………… 92
a) Melek Kavramı ve Meleklere İman ……………………………………………………………… 92
b) Meleklerin Mahiyeti …………………………………………………………………………………. 92
c) Meleklerin Özellikleri ………………………………………………………………………………… 92
d) Meleklerin Görevleri ve Çeşitleri …………………………………………………………………. 94
e) İnsanlarla Melekler Arasındaki Üstünlük Derecesi ………………………………………….. 95
f) Cin ve Şeytan ………………………………………………………………………………………….. 96
aa) Cin ………………………………………………………………………………………………… 96
bb) Şeytan……………………………………………………………………………………………. 98
ÇİNDEKİLER VII
C) KİTAPLARA İMAN ………………………………………………………………………………………. 99
a) İlâhî Kitap Kavramı ve Kitaplara İman …………………………………………………………. 99
b) İlâhî Kitaplar ………………………………………………………………………………………… 101
aa) Suhuf …………………………………………………………………………………………… 101
bb) Tevrat ………………………………………………………………………………………….. 101
cc) Zebur ……………………………………………………………………………………………. 102
dd) İncil …………………………………………………………………………………………….. 102
ee) Kur’an ………………………………………………………………………………………….. 102
1. Kur’an’ın Nüzûlü ………………………………………………………………………… 103
2. Kur’an’ın Muhtevası ……………………………………………………………………. 103
3. Kur’an’ın Mûcize Oluşu ……………………………………………………………….. 105
4. Kur’an’ı Diğer Kutsal Kitaplardan Ayıran Özellikler ……………………………. 105
D) PEYGAMBERLERE İMAN …………………………………………………………………………… 106
a) Peygamber Kavramı ve Peygamberlere İman ………………………………………………. 106
b) Peygambere Olan İhtiyaç ve Peygamber Gönderilmesindeki Hikmet ………………… 108
c) Peygamberlerin Sıfatları ………………………………………………………………………….. 109
d) Kur’an’da Adı Geçen Peygamberler …………………………………………………………… 110
e) Peygamberlik Dereceleri ………………………………………………………………………….. 110
f) Peygamberlik ve Vahiy ……………………………………………………………………………. 112
g) Peygamberliğin İspatı …………………………………………………………………………….. 113
aa) Mûcize …………………………………………………………………………………………. 113
bb) Diğer Olağan Üstü Haller …………………………………………………………………. 115
h) Hz. Muhammed’in Peygamberliğinin İspatı (Mûcizeleri) ……………………………….. 115
aa) Mânevî (aklî) Mûcize Olan Kur’an Mûcizesi …………………………………………. 115
bb) Hissî Mûcizeler ………………………………………………………………………………. 116
cc) Haber Şeklindeki Mûcizeler ……………………………………………………………….. 117
E) ÂHİRETE İMAN …………………………………………………………………………………………. 117
a) Âhiret Günü ve Âhirete İman …………………………………………………………………… 117
b) Âhiretin Varlığının İspatı …………………………………………………………………………. 119
c) Âhiret Hayatının Devreleri……………………………………………………………………….. 120
aa) Kabir Hayatı (Berzah) ……………………………………………………………………… 121
bb) Kıyamet ve Kıyamet Alâmetleri …………………………………………………………. 121
1. Kıyametin Kopacağı Zaman ………………………………………………………….. 122
2. Kıyamet Alâmetleri (Eşrâtü’s-Sâat) ………………………………………………… 123
3. Sûr ve Sûra Üfürüş ……………………………………………………………………… 124
cc) Ba‘s (Yeniden Dirilme) ve Âhiret Halleri ………………………………………………. 125
1. Ba‘s …………………………………………………………………………………………. 125
2. Haşir ve Mahşer …………………………………………………………………………. 126
3. Amel Defterlerinin Dağıtılması ……………………………………………………….. 127
4. Hesap ve Sual ……………………………………………………………………………. 127
5. Mîzan ………………………………………………………………………………………. 128
6. Sırat …………………………………………………………………………………………. 128
7. Havuz ………………………………………………………………………………………. 128
8. Şefaat ……………………………………………………………………………………….. 129
VIII İLMİHAL
9. A‘râf ………………………………………………………………………………………… 129
10. Cehennem ……………………………………………………………………………….. 130
11. Cennet ……………………………………………………………………………………. 131
F) KAZÂ ve KADERE İMAN……………………………………………………………………………… 132
a) Kazâ ve Kaderin Anlamları ……………………………………………………………………… 132
b) Kazâ ve Kadere İman ……………………………………………………………………………… 133
c) Kader ve Kazâ ile İlgili Âyet ve Hadisler ……………………………………………………… 134
d) İnsanın İradeli Fiilleri ve Fiillerinin Yaratılması …………………………………………….. 135
aa) Allah’ın ve İnsanın İradesi ……………………………………………………………….. 135
bb) İnsan İradesi ve Fiildeki Rolü ……………………………………………………………. 136
cc) İnsanın Fiillerinin Yaratılması ……………………………………………………………. 136
e) Tevekkül ……………………………………………………………………………………………… 137
f) Hayır ve Şer ………………………………………………………………………………………….. 138
g) Rızık …………………………………………………………………………………………………… 139
h) Ecel ……………………………………………………………………………………………………. 140
Dördüncü Bölüm
Fıkıh
I. KAVRAM ………………………………………………………………………………………………………… 141
II. KAYNAK ve METOT …………………………………………………………………………………………. 143
A) GENEL OLARAK ………………………………………………………………………………………… 143
B) DELİLLER …………………………………………………………………………………………………. 144
a) Kitap …………………………………………………………………………………………………… 145
b) Sünnet ………………………………………………………………………………………………… 145
c) İcmâ ……………………………………………………………………………………………………. 146
d) Kıyas ………………………………………………………………………………………………….. 148
e) İstihsan ……………………………………………………………………………………………….. 149
f) İstislâh (Mesâlih-i Mürsele) ……………………………………………………………………… 151
g) Örf ve Âdet ………………………………………………………………………………………….. 151
h) İstishâb ……………………………………………………………………………………………….. 152
ı) Sahâbe Sözü………………………………………………………………………………………….. 153
j) İslâm Öncesi Şeriatlar ……………………………………………………………………………… 153
k) Sedd-i Zerâi‘ …………………………………………………………………………………………. 154
C) RE’Y ve İCTİHAD ……………………………………………………………………………………….. 155
III. MÜKELLEFİYET ve HÜKÜM ……………………………………………………………………………… 157
A) EHLİYET ………………………………………………………………………………………………….. 157
B) HÜKÜM ……………………………………………………………………………………………………. 160
a) Vaz‘î Hüküm ………………………………………………………………………………………… 161
b) Teklifî Hükümler (Mükellefin Fiilleri) …………………………………………………………. 163
aa) Beş Temel Teklifî Hüküm …………………………………………………………………. 164
1. VÂCİP ………………………………………………………………………………………. 164
a) Farz ……………………………………………………………………………………. 165
b) Vâcip ………………………………………………………………………………….. 166
İÇİNDEKİLER IX
2. MENDUP…………………………………………………………………………………… 167
a) Sünnet ………………………………………………………………………………… 167
b) Müstehap …………………………………………………………………………….. 169
3. MUBAH ……………………………………………………………………………………. 169
a) Câiz ……………………………………………………………………………………. 171
b) Helâl …………………………………………………………………………………… 172
4. MEKRUH ………………………………………………………………………………….. 172
a) Tahrîmen Mekruh …………………………………………………………………. 173
b) Tenzîhen Mekruh ………………………………………………………………….. 174
5. HARAM ……………………………………………………………………………………. 174
a) Haram Fiillerin Nevileri …………………………………………………………… 175
1. Haram li-aynihî ……………………………………………………………….. 175
2. Haram li-gayrihî ………………………………………………………………. 175
b) Haramlık Hükmü İfade Eden Lafızlar ………………………………………… 176
c) Haram Hükmünü Belirleme Yetkisi ……………………………………………. 176
d) Haramdan Kaçınmanın Önemi …………………………………………………. 177
bb) Azîmet ve Ruhsat …………………………………………………………………………… 178
IV. İLMİHAL ……………………………………………………………………………………………………….. 180
Beşinci Bölüm
Temizlik
I. İLKELER ve AMAÇLAR ……………………………………………………………………………………… 183
II. MADDÎ ve HÜKMÎ TEMİZLİK ……………………………………………………………………………… 185
A) SULARIN HÜKMÜ ……………………………………………………………………………………… 186
a) Mutlak Su – Mukayyet Su ……………………………………………………………………….. 187
b) Durgun Su – Akar Su ……………………………………………………………………………… 188
B) MADDÎ ve HÜKMÎ KİRLİLİK …………………………………………………………………………. 190
a) Necâset ……………………………………………………………………………………………….. 190
b) Hades …………………………………………………………………………………………………. 192
C) TEMİZLEME YOLLARI ………………………………………………………………………………… 192
a) Depo ve Kuyuların Temizlenmesi ……………………………………………………………… 192
b) İstibrâ ve İstincâ ……………………………………………………………………………………. 193
III. ABDEST ………………………………………………………………………………………………………… 195
A) MAHİYETİ ve ÖNEMİ………………………………………………………………………………….. 195
B) ABDESTİN GEREKLİLİĞİ ……………………………………………………………………………… 195
C) ABDESTİN FARZLARI …………………………………………………………………………………. 197
D) ABDESTİN SÜNNETLERİ ve ÂDÂBI ……………………………………………………………….. 198
E) ABDESTİ BOZAN DURUMLAR ……………………………………………………………………… 199
F) ABDESTİN ŞEKLİ ……………………………………………………………………………………….. 200
G) ÖZÜRLÜNÜN ABDESTİ ……………………………………………………………………………….. 201
H) MESH ………………………………………………………………………………………………………. 202
a) Mest Üzerine Mesh ………………………………………………………………………………… 202
b) Sargı Üzerine Mesh………………………………………………………………………………… 203
İLMİHAL
IV. GUSÜL ………………………………………………………………………………………………………….. 204
A) GUSLÜ GEREKTİREN DURUMLAR ……………………………………………………………….. 204
a) Cünüplük …………………………………………………………………………………………….. 205
b) Hayız ve Nifas ………………………………………………………………………………………. 205
B) GUSLÜN FARZLARI ……………………………………………………………………………………. 206
C) GUSLÜN SÜNNETLERİ ve ÂDÂBI ………………………………………………………………….. 207
V. TEYEMMÜM …………………………………………………………………………………………………… 208
A) TEYEMMÜMÜN SEBEPLERİ ………………………………………………………………………… 209
B) TEYEMMÜMÜN YAPILIŞI …………………………………………………………………………….. 209
C) TEYEMMÜMÜ BOZAN DURUMLAR ………………………………………………………………. 210
VI. KADINLARA MAHSUS HALLER ………………………………………………………………………… 210
A) HAYIZ ……………………………………………………………………………………………………… 211
a) Süresi ………………………………………………………………………………………………….. 212
b) Dinî Hükümler ………………………………………………………………………………………. 212
B) NİFAS ………………………………………………………………………………………………………. 214
C) İSTİHÂZE ………………………………………………………………………………………………….. 215
Altıncı Bölüm
Namaz
I. GENEL OLARAK İBADETLERİN AMACI ………………………………………………………………… 217
II. NAMAZIN MAHİYETİ ve ÖNEMİ …………………………………………………………………………. 219
III. NAMAZ ÇEŞİTLERİ………………………………………………………………………………………….. 223
A) FARZ NAMAZLAR …………………………………………………………………………………….. 223
B) VÂCİP NAMAZLAR …………………………………………………………………………………….. 224
C) NÂFİLE NAMAZLAR …………………………………………………………………………………… 224
IV. NAMAZIN FARZLARI ve VÂCİPLERİ ………………………………………………………………….. 226
A) NAMAZIN FARZLARI …………………………………………………………………………………. 227
a) NAMAZIN ŞARTLARI …………………………………………………………………………….. 227
1. Hadesten Tahâret …………………………………………………………………………….. 227
2. Necâsetten Tahâret …………………………………………………………………………… 229
3. Setr-i Avret …………………………………………………………………………………….. 229
4. İstikbâl-i Kıble …………………………………………………………………………………. 231
5. Vakit ……………………………………………………………………………………………… 233
aa) Beş Vakit Namazın Vakitleri ………………………………………………………… 234
bb) Müstehap Vakitler …………………………………………………………………….. 236
cc) Mekruh Vakitler ………………………………………………………………………… 237
dd) Kutuplarda Namaz …………………………………………………………………….. 238
6. Niyet ……………………………………………………………………………………………… 238
b) NAMAZIN RÜKÜNLERİ ………………………………………………………………………….. 240
1. İftitah Tekbiri …………………………………………………………………………………… 240
2. Kıyam ……………………………………………………………………………………………. 241
3. Kıraat …………………………………………………………………………………………….. 241
ÇİNDEKİLER XI
aa) Kur’an Meâliyle Kıraat ……………………………………………………………….. 242
bb) Gizli ve Açık Okumanın Ölçüsü ……………………………………………………. 243
cc) Zelletü’l-karî …………………………………………………………………………….. 245
4. Rükû ……………………………………………………………………………………………… 246
5. Secde …………………………………………………………………………………………….. 247
6. Ka‘de-i Ahîre …………………………………………………………………………………… 247
B) NAMAZIN VÂCİPLERİ ………………………………………………………………………………… 249
V. NAMAZIN SÜNNET ve ÂDÂBI ……………………………………………………………………………. 251
A) SÜNNETLERİ…………………………………………………………………………………………….. 252
B) NAMAZIN ÂDÂBI ………………………………………………………………………………………. 255
VI. NAMAZA AYKIRI DAVRANIŞLAR ……………………………………………………………………… 256
A) NAMAZIN MEKRUHLARI ……………………………………………………………………………. 256
B) NAMAZI BOZAN ŞEYLER ……………………………………………………………………………. 259
VII. NAMAZIN KILINIŞI …………………………………………………………………………………………. 262
VIII. EZAN ve KAMET…………………………………………………………………………………………… 266
IX. CEMAATLE NAMAZ ……………………………………………………………………………………….. 270
A) CEMAATLE NAMAZ …………………………………………………………………………………… 270
a) Cemaatle Namaz Kılmanın Fazileti ……………………………………………………………. 270
b) Cemaatle Namazın Hükmü ………………………………………………………………………. 271
c) Kadınların Mescidlere Gitmeleri ve Saf Düzeni ……………………………………………… 272
d) Cemaate Gitmemek İçin Mazeret Sayılan Haller …………………………………………… 275
e) Bir Mescidde Cemaatin Tekrarlanması………………………………………………………… 276
f) Cemaatle Namaz Kılmanın Âdâbı ………………………………………………………………. 277
B) İMAMLIK ………………………………………………………………………………………………….. 277
a) İmamlığın Şartları ………………………………………………………………………………….. 278
b) İmama Uymanın Geçerlilik Şartları ……………………………………………………………. 279
c) Cemaatle Namaza İlişkin Bazı Meseleler ……………………………………………………… 281
C) İMAMA UYANIN HALLERİ …………………………………………………………………………… 282
a) Müdrik ………………………………………………………………………………………………… 282
b) Lâhik ………………………………………………………………………………………………….. 284
c) Mesbûk ……………………………………………………………………………………………….. 285
X. CUMA NAMAZI ………………………………………………………………………………………………. 287
A) DİNDEKİ YERİ ve HÜKMÜ …………………………………………………………………………… 288
B) CUMA NAMAZININ ŞARTLARI …………………………………………………………………….. 289
a) Cuma Namazının Vücûb Şartları ……………………………………………………………….. 290
1. Erkek Olmak …………………………………………………………………………………. 290
2. Mazeretsiz Olmak …………………………………………………………………………… 292
3. Hürriyet ……………………………………………………………………………………….. 293
4. İkamet …………………………………………………………………………………………. 294
b) Cuma Namazının Sıhhat Şartları ……………………………………………………………….. 294
1. Vakit ……………………………………………………………………………………………… 294
2. Cemaat …………………………………………………………………………………………… 294
3. Şehir ……………………………………………………………………………………………… 295
4. Cami ……………………………………………………………………………………………… 296
XII İLMİHAL
5. İzin …………………………………………………………………………………….. 298
6. Hutbe ………………………………………………………………………………….. 299
aa) Hutbenin Rüknü …………………………………………………………….. 299
bb) Hutbenin Şartları ……………………………………………………………. 300
cc) Hutbenin Sünnetleri ………………………………………………………… 301
dd) Hutbenin Mekruhları ………………………………………………………. 302
C) CUMA NAMAZININ KILINIŞI ………………………………………………………………………… 302
1. Zuhr-i Ahîr Namazı………………………………………………………………………………… 302
2. Cuma Vakti ve Cuma Namazıyla İlgili Bazı Meseleler …………………………………….. 303
XI. VİTİR NAMAZI ……………………………………………………………………………………………….. 304
XII. BAYRAM NAMAZI …………………………………………………………………………………………. 306
XIII. NÂFİLE NAMAZLAR ……………………………………………………………………………………… 308
A) REVÂTİB SÜNNETLERİ……………………………………………………………………………….. 308
a) Vakit Namazlarıyla Birlikte Düzenli Olarak Kılınan Sünnetler ………………………….. 308
aa) Müekked Sünnetler …………………………………………………………………………. 309
bb) Gayr-i Müekked Sünnetler ……………………………………………………………….. 309
b) Teravih Namazı …………………………………………………………………………………….. 311
B) DİĞER NÂFİLE NAMAZLAR …………………………………………………………………………. 315
a) Teheccüd Namazı ………………………………………………………………………………….. 315
b) Kuşluk Namazı ……………………………………………………………………………………… 315
c) Evvâbîn Namazı ……………………………………………………………………………………. 315
d) Tahiyyetü’l-mescid ………………………………………………………………………………… 316
e) Abdest ve Gusülden Sonra Namaz …………………………………………………………….. 316
f) Yolculuğa Çıkış ve Yolculuktan Dönüş Namazı …………………………………………….. 317
g) Hâcet Namazı ……………………………………………………………………………………….. 317
h) İstihâre Namazı …………………………………………………………………………………….. 318
i) Tövbe Namazı ……………………………………………………………………………………….. 319
j) Tesbih Namazı ………………………………………………………………………………………. 319
k) Yağmur Duası ………………………………………………………………………………………. 320
l) Küsûf ve Husûf Namazları ……………………………………………………………………….. 321
m) Mübarek Gecelerde Namaz Kılmak …………………………………………………………… 322
XIV. NAMAZLA İLGİLİ BAZI MESELELER ………………………………………………………………… 322
A) HASTA NAMAZI ………………………………………………………………………………………… 322
B) YOLCU NAMAZI ………………………………………………………………………………………… 323
a) Seferîliğin Mahiyeti ………………………………………………………………………………… 323
b) Seferîliğin Hükümleri ……………………………………………………………………………… 326
C) İKİ NAMAZI BİR VAKİTTE KILMAK (CEM‘) …………………………………………………….. 329
D) KORKU NAMAZI ……………………………………………………………………………………….. 333
XV. NAMAZLARIN KAZÂSI …………………………………………………………………………………… 334
A) Sebepler ……………………………………………………………………………………………………. 335
B) İfa Şekli ……………………………………………………………………………………………………. 337
XVI. SECDELERLE İLGİLİ MESELELER ……………………………………………………………………. 339
A) SEHİV SECDESİ …………………………………………………………………………………………. 339
a) Sehiv Secdesinin Yapılış Biçimi …………………………………………………………………. 340
b) Sehiv Secdesini Gerektiren Durumlar …………………………………………………………. 341
İÇİNDEKİLER XIII
aa) Terkedilmiş Bir Farzın Namaz İçinde Kazâ Yoluyla
Telâfi Edilebileceği Durumlar …………………………………………………………… 343
bb) Sehiv Secdesi Yapılması Gereken Durumlar ………………………………………….. 344
cc) İmamlara Özel Durumlar …………………………………………………………………… 351
B) TİLÂVET SECDESİ ………………………………………………………………………………………. 352
C) ŞÜKÜR SECDESİ ………………………………………………………………………………………… 354
XVII. CENAZE NAMAZI ………………………………………………………………………………………… 354
A) Cenazenin Yıkanması …………………………………………………………………………………. 356
B) Cenazenin Kefenlenmesi …………………………………………………………………………….. 359
C) Cenaze Namazı …………………………………………………………………………………………. 360
D) Cenaze Namazının Kılınışı …………………………………………………………………………… 362
E) Cenazeye İlişkin Bazı Meseleler ……………………………………………………………………. 364
F) Taşınması ………………………………………………………………………………………………… 365
G) Defin ………………………………………………………………………………………………………. 366
H) Kur’an Okuma ve Telkin …………………………………………………………………………….. 367
İ) Tâziye …………………………………………………………………………………………………….. 369
J) Iskat ve Devir …………………………………………………………………………………………… 370
a) Iskat …………………………………………………………………………………………………… 370
b) Devir …………………………………………………………………………………………………… 374
K) Şehidlere Ait Hükümler ………………………………………………………………………………. 377
Yedinci Bölüm
Oruç
I. İLKELER ve AMAÇLAR ……………………………………………………………………………………… 379
II. ORUCUN MAHİYETİ ve ÖNEMİ…………………………………………………………………………… 381
III. ORUCUN ÇEŞİTLERİ ………………………………………………………………………………………… 384
A) FARZ ORUÇ ……………………………………………………………………………………………… 384
B) VÂCİP ORUÇ ……………………………………………………………………………………………… 385
C) NÂFİLE ORUÇ ……………………………………………………………………………………………. 385
D) ORUÇ TUTMANIN YASAK OLDUĞU GÜNLER …………………………………………………. 388
IV. ORUCUN RÜKÜN ve ŞARTLARI ………………………………………………………………………… 390
A) HİLÂLİN GÖRÜLMESİ…………………………………………………………………………………. 391
a) Hilâlin Görülme Vakti …………………………………………………………………………….. 392
b) Rü’yet-i Hilâl Meselesi ……………………………………………………………………………. 392
B) YÜKÜMLÜLÜK ŞARTLARI …………………………………………………………………………… 394
a) Yükümlülük Şartları ……………………………………………………………………………….. 395
b) Oruç Tutmamayı Mubah Kılan Mazeretler ………………………………………………….. 395
C) GEÇERLİLİK ŞARTLARI ……………………………………………………………………………….. 398
a) Niyet …………………………………………………………………………………………………… 399
b) Orucu Bozan Şeylerden Kaçınmak …………………………………………………………….. 402
D) ORUÇLU İÇİN MÜSTEHAP OLAN ŞEYLER ………………………………………………………. 402
E) İTİKÂF ……………………………………………………………………………………………………… 404
IV İLMİHAL
V. ORUCUN YASAKLARI ………………………………………………………………………………………. 405
A) ORUCUN MEKRUHLARI ……………………………………………………………………………… 405
B) ORUCU BOZAN ŞEYLER ……………………………………………………………………………… 406
a) Kazâ ve Kefâreti Gerektiren Durumlar ………………………………………………………… 406
b) Sadece Kazâyı Gerektiren Durumlar …………………………………………………………… 407
c) İlâç Kullanmanın ve İğne Yaptırmanın Hükmü …………………………………………….. 409
VI. ORUCUN KAZÂSI ……………………………………………………………………………………………. 411
A) RAMAZAN ORUCUNUN KAZÂSI ………………………………………………………………….. 411
B) KEFÂRET ORUCU ………………………………………………………………………………………. 411
C) FİDYE ………………………………………………………………………………………………………. 413
D) ISKAT-ı SAVM …………………………………………………………………………………………… 415
Sekizinci Bölüm
Zekât
I. İLKELER ve AMAÇLAR ……………………………………………………………………………………… 419
II. MAHİYETİ ve ÖNEMİ ……………………………………………………………………………………….. 422
III. ZEKÂTIN ŞARTLARI ………………………………………………………………………………………… 426
A) YÜKÜMLÜLÜK ŞARTLARI …………………………………………………………………………… 426
a) Mükellef ile İlgili Şartlar ………………………………………………………………………….. 426
b) Mal ile İlgili Şartlar…………………………………………………………………………………. 427
B) GEÇERLİLİK ŞARTLARI ………………………………………………………………………………. 436
a) Niyet …………………………………………………………………………………………………… 436
b) Temlik…………………………………………………………………………………………………. 437
IV. ZEKÂTA TÂBİ MALLAR …………………………………………………………………………………… 439
A) ALTIN ve GÜMÜŞ ………………………………………………………………………………………. 440
a) Mübâdele Aracı Olması Bakımından Nakit veya
Külçe Altın ve Gümüş …………………………………………………………………………… 440
b) Altın ve Gümüşten Yapılan Ziynet Eşyası …………………………………………………… 441
c) Madenî ve Kâğıt Paraların Zekâtı ………………………………………………………………. 442
B) TİCARET MALLARI …………………………………………………………………………………….. 443
C) TOPRAK ÜRÜNLERİ……………………………………………………………………………………. 444
D) BAL ve DİĞER HAYVAN ÜRÜNLERİ ……………………………………………………………… 447
E) MADENLER ve DENİZ MAHSULLERİ …………………………………………………………….. 448
a) Rikâz ………………………………………………………………………………………………….. 448
b) Madenler ……………………………………………………………………………………………… 450
c) Deniz Ürünleri ………………………………………………………………………………………. 452
F) HAYVANLAR …………………………………………………………………………………………….. 452
a) Develerin Zekâtı ……………………………………………………………………………………. 453
b) Koyunların Zekâtı………………………………………………………………………………….. 454
c) Sığırların Zekâtı …………………………………………………………………………………….. 454
d) Atların Zekâtı ……………………………………………………………………………………….. 455
İÇİNDEKİLER XV
G) SINAÎ SERVET, YATIRIM ve ÜRETİM ve ARAÇLARI …………………………………………. 457
H) BİNA ve NAKİL VASITALARI GİBİ GELİR GETİREN MALLAR …………………………….. 460
I) MAAŞ, ÜCRET ve SERBEST MESLEK KAZANÇLARI ………………………………………….. 462
J) HİSSE SENEDİ…………………………………………………………………………………………….. 463
V. ZEKÂTIN ÖDENMESİ………………………………………………………………………………………… 469
A) ZEKÂTIN ÖDENME ZAMANI ……………………………………………………………………….. 469
B) ZEKÂTIN ÖDENME ŞEKLİ ……………………………………………………………………………. 472
VI. ZEKÂTIN DAĞITIMI …………………………………………………………………………………………. 476
A) ZEKÂTIN SARF YERLERİ …………………………………………………………………………….. 476
1. FAKİRLER ve MİSKİNLER ………………………………………………………………………. 477
2. ÂMİLLER …………………………………………………………………………………………….. 481
3. MÜELLEFE-i KULÛB ……………………………………………………………………………… 482
4. RİKAB …………………………………………………………………………………………………. 483
5. BORÇLULAR ………………………………………………………………………………………… 484
6. FÎ SEBÎLİLLAH ……………………………………………………………………………………… 486
7. İBNÜ’s-SEBÎL ……………………………………………………………………………………….. 487
B) ZEKÂTIN DAĞITIM USULÜ ………………………………………………………………………….. 489
C) ZEKÂT VERİLMEYECEK KİMSELER ………………………………………………………………. 490
D) ZEKÂT VERMEDE YANILMA ……………………………………………………………………….. 492
VII. ZEKÂT-VERGİ İLİŞKİSİ ……………………………………………………………………………………. 493
a) Zekâtın Vergiye Benzemeyen Tarafları…………………………………………………………….. 494
b) Zekâtın Vergiye Benzeyen Tarafları ………………………………………………………………… 495
VIII. ZEKÂT VERMENİN ÂDÂBI ……………………………………………………………………………… 498
IX. FITIR SADAKASI …………………………………………………………………………………………….. 501
A) FITIR SADAKASININ ÖNEMİ ………………………………………………………………………… 502
B) FITIR SADAKASIYLA MÜKELLEFİYET …………………………………………………………… 502
C) ÖDEME VAKTİ …………………………………………………………………………………………… 505
D) FITIR SADAKASININ ÖDENMESİ…………………………………………………………………… 506
a) Miktarı ………………………………………………………………………………………………… 506
b) Ödeme Şekli …………………………………………………………………………………………. 508
c) Fitre Verilebilecek Kimseler ………………………………………………………………………. 509
Dokuzuncu Bölüm
Hac ve Umre
I. İLKELER ve AMAÇLAR ……………………………………………………………………………………… 511
II. HACCIN TANIMI ve MAHİYETİ …………………………………………………………………………… 514
III. HACCIN ŞARTLARI ………………………………………………………………………………………….. 516
A) YÜKÜMLÜLÜK ŞARTLARI …………………………………………………………………………… 516
B) EDA ŞARTLARI …………………………………………………………………………………………. 516
VI İLMİHAL
C) GEÇERLİLİK ŞARTLARI ……………………………………………………………………………….. 518
a) İHRAM ……………………………………………………………………………………………….. 518
aa) İhramın Rükünleri ………………………………………………………………………….. 519
bb) İhramın Vâcipleri ……………………………………………………………………………. 522
cc) İhramın Sünnetleri …………………………………………………………………………… 523
dd) İhram Yasakları ……………………………………………………………………………… 523
ee) İhramlıya Yasak Olmayan Şeyler ……………………………………………………….. 525
b) ÖZEL VAKİT ………………………………………………………………………………………… 525
c) ÖZEL MEKÂN ………………………………………………………………………………………. 526
IV. HACCIN RÜKÜNLERİ……………………………………………………………………………………….. 526
A) ARAFAT VAKFESİ ……………………………………………………………………………………… 526
a) Vakfenin Geçerli Olmasının Şartları……………………………………………………………. 527
b) Arafat Vakfesinin Sünnetleri ……………………………………………………………………. 527
B) ZİYARET TAVAFI ……………………………………………………………………………………….. 528
a) Tavafın Sahih Olmasının Şartları …………………………………………………………….. 529
1. Tavafın Vaktinde Yapılması ………………………………………………………………… 529
2. Niyet ……………………………………………………………………………………………… 529
3. Tavafın Haremin içinde, Kâbe’nin Etrafında Yapılması …………………………….. 530
4. Şavtların Çoğunu Yapmış Olmak …………………………………………………………. 530
b) Tavafın Vâcipleri……………………………………………………………………………………. 530
c) Tavafın Sünnetleri …………………………………………………………………………………. 531
d) Tavafın Yapılışı……………………………………………………………………………………… 532
e) Tavaf Çeşitleri ……………………………………………………………………………………….. 532
V. HACCIN VÂCİPLERİ ………………………………………………………………………………………….. 533
A) SA‘Y ………………………………………………………………………………………………………… 533
a) Sa‘yin Geçerli Olmasının Şartları……………………………………………………………….. 534
b) Sa‘yin Vâcipleri …………………………………………………………………………………….. 534
c) Sa‘yin Sünnetleri …………………………………………………………………………………… 535
d) Sa‘yin Yapılışı ………………………………………………………………………………………. 535
B) MÜZDELİFE VAKFESİ …………………………………………………………………………………. 536
a) Geçerli Olmasının Şartları ………………………………………………………………………… 536
b) Müzdelife Vakfesinin Zamanı …………………………………………………………………… 536
c) Akşam ve Yatsı Namazlarının Cem‘-i Te’hir ile Kılınması ……………………………….. 537
C) ŞEYTAN TAŞLAMA …………………………………………………………………………………….. 537
a) Şeytan Taşlamanın Geçerli Olmasının Şartları ……………………………………………… 537
b) Şeytan Taşlama Zamanı………………………………………………………………………….. 538
c) Atılacak Taş Sayısı …………………………………………………………………………………. 539
d) Şeytan Taşlamanın Sünnetleri ………………………………………………………………….. 540
e) Şeytan Taşlamanın Mekruhları …………………………………………………………………. 540
f) Şeytan Taşlamanın Yapılışı ………………………………………………………………………. 540
g) Şeytan Taşlamada Vekâlet ………………………………………………………………………. 541
h) Vaktinde Atılamayan Taşların Kazâsı ………………………………………………………… 541
ı) Artan Taşlar ………………………………………………………………………………………….. 541
ÇİNDEKİLER XVII
D) SAÇLARI TIRAŞ ETMEK veya KISALTMAK …………………………………………………….. 541
a) Zamanı ve Yeri ……………………………………………………………………………………… 542
b) Tıraş Edilecek veya Kısaltılacak Saçın Miktarı ……………………………………………… 542
c) Tıraş ile Diğer Menâsik Arasında Tertip ………………………………………………………. 543
d) Tıraş Olma ve Saçları Kısaltmanın Hükmü ………………………………………………….. 543
E) VEDÂ TAVAFI ……………………………………………………………………………………………. 544
a) Vâcip Olmasının Şartları ………………………………………………………………………….. 544
b) Vakti ve Sıhhat Şartı ………………………………………………………………………………. 544
VI. HACCIN SÜNNETLERİ ve ÂDÂBI ……………………………………………………………………….. 545
A) HACCIN SÜNNETLERİ…………………………………………………………………………………. 545
a) Kudûm Tavafı ………………………………………………………………………………………. 545
b) Hac Hutbeleri ……………………………………………………………………………………….. 545
c) Arefe Gecesini Mina’da Geçirmek ……………………………………………………………… 546
d) Bayram Gecesini Müzdelife’de Geçirmek …………………………………………………….. 546
e) Bayram Günlerinde Mina’da Kalmak …………………………………………………………. 546
f) Muhassab’da Bir Süre Dinlenmek ……………………………………………………………… 546
B) HACCIN ÂDÂBI ………………………………………………………………………………………….. 546
VII. UMRE ………………………………………………………………………………………………………….. 547
A) Tanım ………………………………………………………………………………………………………. 547
B) Umrenin Farz ve Vâcipleri ……………………………………………………………………………. 547
C) Umrenin Zamanı ………………………………………………………………………………………… 547
D) Umrenin Yapılışı ………………………………………………………………………………………… 548
VIII. HACCIN ÇEŞİTLERİ………………………………………………………………………………………… 548
A) HÜKÜM BAKIMINDAN HAC ÇEŞİTLERİ …………………………………………………………. 548
B) YAPILIŞ ŞEKLİ BAKIMINDAN HAC ÇEŞİTLERİ…………………………………………………. 548
a) İfrad Haccı……………………………………………………………………………………………. 549
b) Temettu‘ Haccı ……………………………………………………………………………………… 549
c) Kırân Haccı ………………………………………………………………………………………….. 549
d) Temettu‘ ve Kırân Haccının Şartları …………………………………………………………… 549
IX. HAC ve UMRENİN YAPILIŞI ……………………………………………………………………………… 550
X. HAC ve UMRE ile İLGİLİ KURBANLAR ………………………………………………………………… 555
A) HEDYİN MAHİYETİ…………………………………………………………………………………….. 555
B) HEDY KURBANIYLA YÜKÜMLÜ OLANLAR ve HEDYİN ÇEŞİTLERİ …………………….. 556
a) Tatavvu Hedy ………………………………………………………………………………………. 556
b) Vâcip Hedy …………………………………………………………………………………………… 556
C) HEDY KURBANININ KESİLECEĞİ YER ve ZAMAN ……………………………………………. 556
D) HEDY KURBANLARININ ETLERİ ………………………………………………………………….. 557
E) KURBAN YERİNE ORUÇ ………………………………………………………………………………. 557
XI. HAC ve UMRENİN CİNAYETLERİ ………………………………………………………………………. 558
A) CİNAYETİN ANLAMI …………………………………………………………………………………… 558
B) CİNAYETLERİN CEZA ve KEFÂRETLERİ…………………………………………………………. 559
a) Hac ve Umrenin Bozulmasına Yol Açan ve Kazâ Edilmesini
Gerektiren Cinayetler ……………………………………………………………………………. 559
b) Deve veya Sığır Kesmeyi (Bedene) Gerektiren Cinayetler ………………………………. 559
VIII İLMİHAL
c) Koyun veya Keçi Kesmeyi (Dem) Gerektiren Cinayetler …………………………………. 560
aa) Hac ve Umrenin Vâcipleriyle İlgili Olanlar ……………………………………………. 560
bb) İhram Yasaklarıyla İlgili Olanlar ………………………………………………………… 560
d) Fıtır Sadakası Kadar Bağışta Bulunmayı Gerektiren Cinayetler ………………………… 562
e) Bedel Ödemeyi Gerektiren Cinayetler …………………………………………………………. 562
aa) Karada Yaşayan Av Hayvanlarıyla İlgili Olanlar ……………………………………. 562
bb) Harem Bölgesinin Avları ve Bitkileriyle İlgili Olanlar ……………………………… 563
f) Özür Sebebiyle İhram Yasaklarına Uymamak ………………………………………………. 563
C) CİNAYET CEZA ve KEFÂRETLERİN ÖDEME ZAMANI ve YERİ ……………………………. 563
XII. İHSÂR ve FEVÂT …………………………………………………………………………………………… 564
A) İHSÂR ……………………………………………………………………………………………………… 564
a) İhsâr Sebebiyle İhramdan Çıkma ………………………………………………………………. 565
b) İhsâr Sebebiyle Yapılamayan Menâsikin Kazâsı …………………………………………… 565
B) FEVÂT ……………………………………………………………………………………………………… 565
XIII. HACDA VEKÂLET …………………………………………………………………………………………. 566
A) İbadetlerde Vekâlet ……………………………………………………………………………………… 566
B) Farz Olan Hac İçin Vekâlet Şartları …………………………………………………………………. 567
XIV. MEDİNE’DE MESCİD-i NEBÎ’Yİ ve PEYGAMBERİMİZ’İN KABRİNİ ZİYARET …………….. 569
Onuncu Bölüm
Hz. Peygamber’in İbadet Hayatı ………………………………………… 573

 

İçindekiler
Onbirinci Bölüm
Kurban
1. Kurbanın Dinî Hükmü ve Kurban Çeşitleri …………………………………………………………………. 2
2. Kurban Kesme Yükümlülüğü ………………………………………………………………………………….. 3
3. Kurbanlık Hayvan Kesimi ……………………………………………………………………………………… 6
a) Şartlar ……………………………………………………………………………………………………………. 6
b) Kesim İşlemi ……………………………………………………………………………………………………. 8
4. Kurbanın Eti ve Diğer Parçaları……………………………………………………………………………….. 9
5. Akîka Kurbanı …………………………………………………………………………………………………… 11
Onikinci Bölüm
Kefâretler
1. Oruç Bozma Kefâreti …………………………………………………………………………………………… 14
2. Yemin Kefâreti …………………………………………………………………………………………………… 16
3. Zıhâr Kefâreti …………………………………………………………………………………………………….. 17
4. Adam Öldürmenin Kefâreti …………………………………………………………………………………… 18
5. Hacda Tıraş Olma Kefâreti ……………………………………………………………………………………. 19
6. Hayızlı Kadınla Cinsî Münasebet Kefâreti ………………………………………………………………… 19
Onüçüncü Bölüm
Adak ve Yeminler
1. Adak ……………………………………………………………………………………………………………….. 21
a) Mahiyeti ………………………………………………………………………………………………………. 21
b) Şartları …………………………………………………………………………………………………………. 23
c) Hükmü …………………………………………………………………………………………………………. 24
2. Yeminler …………………………………………………………………………………………………………… 25
a) Mahiyeti ………………………………………………………………………………………………………. 25
b) Yemin Çeşitleri ………………………………………………………………………………………………. 27
1. Lağv Yemini ……………………………………………………………………………………………… 27
2. Gamûs Yemini …………………………………………………………………………………………… 27
3. Mün‘akit Yemin …………………………………………………………………………………………. 27
VI İLMİHAL
Ondördüncü Bölüm
Haramlar ve Helâller
I. İLKE ve AMAÇLAR ……………………………………………………………………………………………… 29
II. YİYECEKLER …………………………………………………………………………………………………….. 31
A) Eti Yenen ve Yenmeyen Hayvanlar …………………………………………………………………… 34
a) Tarihçe …………………………………………………………………………………………………….. 34
b) İlke ve Amaçlar …………………………………………………………………………………………. 35
c) Kara Hayvanları ………………………………………………………………………………………… 38
d) Su Hayvanları …………………………………………………………………………………………… 41
e) Hem Karada Hem Suda Yaşayan Hayvanlar ……………………………………………………. 42
f) Hayvan Etleri ile İlgili Bazı Meseleler………………………………………………………………. 42
g) Domuzla İlgili Fıkhî Hükümler ………………………………………………………………………. 43
B) Hayvanların Kesimi ……………………………………………………………………………………….. 45
a) Kesilen Hayvan …………………………………………………………………………………………. 46
b) Hayvanı Kesenin Niteliği …………………………………………………………………………….. 47
c) Tesmiye ……………………………………………………………………………………………………. 48
d) Kesimde Kullanılan Alet ………………………………………………………………………………. 50
e) Kesim Usulü ……………………………………………………………………………………………… 50
f) Kesilen Hayvanın Karnından Çıkan Yavru ……………………………………………………….. 51
g) Değerlendirme …………………………………………………………………………………………… 51
C) Av ve Avlanma ……………………………………………………………………………………………… 52
a) Avlanmanın Dinî Hükmü …………………………………………………………………………….. 53
b) Şartları …………………………………………………………………………………………………….. 54
1. Avcı ve Avlanma Şekli ile İlgili Şartlar ……………………………………………………….. 54
2. Avlanacak Hayvanla İlgili Şartlar ……………………………………………………………… 56
3. Av Aleti ile İlgili Şartlar …………………………………………………………………………… 58
a) Silâhla Avlanma ……………………………………………………………………………….. 58
b) Avcı Hayvanla Avlanma …………………………………………………………………….. 59
III. İÇECEKLER ……………………………………………………………………………………………………… 60
IV. BAĞIMLILIKLAR ………………………………………………………………………………………………. 66
A) Sigara ………………………………………………………………………………………………………….. 66
a) Zarar ……………………………………………………………………………………………………….. 67
b) İsraf ………………………………………………………………………………………………………… 68
c) Nafaka Yükümlülüğü ………………………………………………………………………………….. 68
B) Uyuşturucu Maddeler ……………………………………………………………………………………… 69
V. GİYİNME ve SÜSLENME ……………………………………………………………………………………… 70
A) Örtünme ………………………………………………………………………………………………………. 70
B) İpekli Elbise ve Kumaş Kullanımı ………………………………………………………………………. 73
C) Süslenme ve Estetik Müdahaleler ………………………………………………………………………. 78
a) Saçla İlgili Tasarruflar …………………………………………………………………………………. 79
b) Kaş Alma-Kıl Yolma …………………………………………………………………………………… 81
c) Vücutta Kalıcı İz Bırakan Tasarruflar ………………………………………………………………. 82
d) Estetik Ameliyat ………………………………………………………………………………………… 82
İÇİNDEKİLER VII
D) Altın ve Gümüş Kullanımı ……………………………………………………………………………….. 84
a) Altın ve Gümüş Kullanımıyla İlgili Hadisler ……………………………………………………… 85
b) Altın ve Gümüş Ziynetin Kullanımı ……………………………………………………………….. 85
c) Altın ve Gümüş Ev Eşyasının Kullanımı …………………………………………………………. 86
d) Altın ve Gümüş Eşya Bulundurma ………………………………………………………………… 86
e) Altın Yüzük ………………………………………………………………………………………………. 88
f) Altın Süsleme …………………………………………………………………………………………….. 89
E) Saç Sakal ve Bıyık ………………………………………………………………………………………….. 90
F) Kolonya ve Alkollü Madde Kullanımı …………………………………………………………………. 93
VI. SANAT, SPOR ve EĞLENCE ………………………………………………………………………………… 94
A) Sanat ………………………………………………………………………………………………………….. 95
a) Kavramsal Çerçeve …………………………………………………………………………………….. 95
b) Resim ve Heykel ……………………………………………………………………………………….. 97
c) Müzik …………………………………………………………………………………………………….. 105
B) Spor ve Eğlence …………………………………………………………………………………………… 113
a) Kavramsal Çerçeve …………………………………………………………………………………… 113
b) Peygamberimiz’in Teşvik Ettiği Bazı Sportif Faaliyetler …………………………………….. 115
C) Oyun-Eğlence ……………………………………………………………………………………………… 117
a) Düğün ……………………………………………………………………………………………………. 117
b) Tavla …………………………………………………………………………………………………….. 118
c) Satranç …………………………………………………………………………………………………… 121
d) Kumar ……………………………………………………………………………………………………. 121
VII. CİNSÎ HAYAT ………………………………………………………………………………………………… 123
A) Cinsî Duygu ve Cinsiyet Eğitimi ………………………………………………………………………. 124
B) Cinsî Hayat ve Yasaklar …………………………………………………………………………………. 126
a) Zina Yasağı …………………………………………………………………………………………….. 129
b) Koruyucu Önlem ve Yasaklar ……………………………………………………………………… 131
C) Doğum Kontrolü …………………………………………………………………………………………… 133
a) Bireysel Boyut …………………………………………………………………………………………. 134
b) Nüfus Planlaması……………………………………………………………………………………… 135
D) Çocuk Düşürme …………………………………………………………………………………………… 137
E) Sunî İlkah ve Tüp Bebek ………………………………………………………………………………… 140
VIII. GÜNLÜK HAYAT …………………………………………………………………………………………… 143
A) Bid‘at ve Hurafeler ……………………………………………………………………………………….. 143
B) Gayb Bilgisi ………………………………………………………………………………………………… 146
a) Falcılık …………………………………………………………………………………………………… 147
b) Yıldız ve Burç Falı …………………………………………………………………………………….. 149
c) Kehanet ………………………………………………………………………………………………….. 152
d) Cincilik …………………………………………………………………………………………………… 152
e) Büyücülük ………………………………………………………………………………………………. 154
C) Ruh …………………………………………………………………………………………………………… 155
a) Ruh Çağırma …………………………………………………………………………………………… 155
b) Tenâsüh …………………………………………………………………………………………………. 157
D) Rüya Tabiri …………………………………………………………………………………………………. 160
E) Hastalık ve Tedavi ……………………………………………………………………………………….. 163
VIII İLMİHAL
a) Haram Maddelerle Tedavi ………………………………………………………………………….. 164
b) Okuyarak Tedavi ……………………………………………………………………………………… 166
c) Organ Nakli …………………………………………………………………………………………….. 168
1. İtikadî ve Uhrevî Açıdan ………………………………………………………………………… 168
2. İslâm Hukuk Prensipleri Açısından ………………………………………………………….. 170
F) Hayvanlar …………………………………………………………………………………………………… 173
a) Hayvan Hakları ……………………………………………………………………………………….. 174
b) Hayvan Besleme ……………………………………………………………………………………… 175
c) Köpek …………………………………………………………………………………………………….. 175
d) Sunî Tohumlama ……………………………………………………………………………………… 177
IX. ŞAHIS ve MAL ALEYHİNE İŞLENEN TEMEL SUÇLAR ……………………………………………. 178
A) Öldürme …………………………………………………………………………………………………….. 178
B) Kan Davası …………………………………………………………………………………………………. 180
C) İntihar………………………………………………………………………………………………………… 182
D) İffet ve Namusa Saldırı ………………………………………………………………………………….. 184
E) Kişilik Haklarına Saldırı …………………………………………………………………………………. 186
F) Sarhoşluk ……………………………………………………………………………………………………. 187
G) Hırsızlık ……………………………………………………………………………………………………… 189
H) Gasp ve Yağma ……………………………………………………………………………………………. 190
I) Haksız Fiil ……………………………………………………………………………………………………. 192
J) Haksız İktisap ………………………………………………………………………………………………. 193
Onbeşinci Bölüm
Aile Hayatı
I. İLKE ve AMAÇLAR ………………………………………………………………………………………….. 195
II. EVLENME ………………………………………………………………………………………………………. 198
A) Evlenmenin Önemi ………………………………………………………………………………………. 198
B) Evlenmenin Mahiyeti ve Yapılışı ……………………………………………………………………… 199
C) Nişanlanma …………………………………………………………………………………………………. 201
D) Evlenmenin Unsur ve Şartları …………………………………………………………………………. 203
a) Unsurları ………………………………………………………………………………………………… 203
1. Taraflar ……………………………………………………………………………………………… 204
2. İrade Beyanı ……………………………………………………………………………………….. 204
b) Kuruluş Şartları ……………………………………………………………………………………….. 204
1. Ehliyet……………………………………………………………………………………………….. 204
2. Meclis Birliği ……………………………………………………………………………………….. 205
3. Evlenme Engelinin Olmayışı…………………………………………………………………… 205
4. Evliliğin Şartsız Olması………………………………………………………………………….. 205
c) Geçerlilik Şartları ………………………………………………………………………………………. 206
1. Şahitler ………………………………………………………………………………………………. 206
2. Evlenme Engelinin Olmaması …………………………………………………………………. 207
3. İkrahın Olmaması ………………………………………………………………………………… 207
4. Evlenmenin Gizlenmemesi …………………………………………………………………….. 208
İÇİNDEKİLER IX
d) Yürürlük Şartları ………………………………………………………………………………………. 208
e) Bağlayıcılık Şartları …………………………………………………………………………………… 209
f) Şartlara Uymamanın Sonucu ………………………………………………………………………. 209
E) Evlenme Ehliyeti ………………………………………………………………………………………….. 210
F) Velâyet ………………………………………………………………………………………………………. 211
a) Kısımları…………………………………………………………………………………………………. 212
1. Zorlayıcı Velâyet (Velâyet-i İcbâr) ……………………………………………………………. 212
2. Zorlayıcı Olmayan Velâyet (Velâyet-i İhtiyâr veya İstihbâb) …………………………. 212
b) Veliler ……………………………………………………………………………………………………. 213
1. Hususi Veli …………………………………………………………………………………………. 213
2. Umumi Hal …………………………………………………………………………………………. 213
c) Bulûğ Muhayyerliği ………………………………………………………………………………….. 214
G) Denklik ………………………………………………………………………………………………………. 214
H) Evlenme Engelleri ………………………………………………………………………………………… 215
a) Devamlı Evlenme Engelleri ………………………………………………………………………… 215
1. Kan Hısımlığı ………………………………………………………………………………………. 215
2. Sıhrî Hısımlık ………………………………………………………………………………………. 215
3. Süt Hısımlığı ……………………………………………………………………………………….. 215
b) Geçici Evlenme Engelleri ……………………………………………………………………………. 216
1. Başkasının Eşi Olma …………………………………………………………………………….. 216
2. İki Akraba ile Birden Evlenme ………………………………………………………………… 216
3. Üç Kere Boşanma ………………………………………………………………………………… 216
4. Din Farkı ……………………………………………………………………………………………. 217
I) Evliliğin Sonuçları …………………………………………………………………………………………. 217
a) Kadının Hakları ……………………………………………………………………………………….. 217
1. Mehir ………………………………………………………………………………………………… 217
2. Nafaka ………………………………………………………………………………………………. 219
b) Kocanın Hakları……………………………………………………………………………………….. 221
J) Değerlendirme ………………………………………………………………………………………………. 221
III. EVLİLİK BİRLİĞİNİN SONA ERMESİ ……………………………………………………………………. 223
A) Fesih …………………………………………………………………………………………………………. 223
B) Boşama ……………………………………………………………………………………………………… 224
a) Boşamanın Şartları …………………………………………………………………………………… 225
1. Kocaya Ait Şartlar ………………………………………………………………………………… 225
2. Kadına Ait Şartlar ………………………………………………………………………………… 227
b) Boşama Sözleri ………………………………………………………………………………………… 227
c) Boşama Çeşitleri……………………………………………………………………………………….. 229
1. Ric‘î Talâk ………………………………………………………………………………………….. 229
2. Bâin Talâk ………………………………………………………………………………………….. 230
3. Sünnî Talâk ………………………………………………………………………………………… 231
4. Bid‘î Talâk ………………………………………………………………………………………….. 231
d) Şartlı Boşama ………………………………………………………………………………………….. 232
C) Karşılıklı Rızâ ile Boşanma ……………………………………………………………………………… 232
D) Mahkeme Kararı ile Boşanma …………………………………………………………………………. 233
a) Kazâî Boşanma Sebepleri …………………………………………………………………………… 233
X İLMİHAL
1. Hastalık ve Kusur ………………………………………………………………………………… 233
2. Kocanın Nafakayı Temin Etmemesi …………………………………………………………. 234
3. Terk ve Gaiplik ……………………………………………………………………………………. 235
4. Fena Muamele ve Geçimsizlik…………………………………………………………………. 236
b) Liân ………………………………………………………………………………………………………. 237
c) Îlâ …………………………………………………………………………………………………………. 237
E) Değerlendirme ……………………………………………………………………………………………… 237
IV. EVLİLİĞİN SONA ERMESİNİN SONUÇLARI ………………………………………………………….. 239
A) İddet ………………………………………………………………………………………………………….. 239
a) Ölüm İddeti …………………………………………………………………………………………….. 240
b) Boşanma veya Fesih İddeti ………………………………………………………………………… 240
B) İddet Nafakası ……………………………………………………………………………………………… 241
V. DOĞUM ve SONUÇLARI ……………………………………………………………………………………. 241
A) Nesep ………………………………………………………………………………………………………… 242
a) Nesebin Sübûtu ……………………………………………………………………………………….. 242
1. Geçerli Evlilik ………………………………………………………………………………………. 242
2. Fâsid Evlilik ………………………………………………………………………………………… 242
3. İkrar ………………………………………………………………………………………………….. 243
b) Evlât Edinme …………………………………………………………………………………………… 243
B) Emzirme …………………………………………………………………………………………………….. 244
C) Çocuğun Bakım ve Terbiyesi …………………………………………………………………………… 244
D) Nafaka ………………………………………………………………………………………………………. 245
a) Usul Nafakası ………………………………………………………………………………………….. 245
b) Fürû Nafakası………………………………………………………………………………………….. 245
c) Hısımlık Nafakası……………………………………………………………………………………… 245
VI. MİRAS HUKUKU …………………………………………………………………………………………….. 246
Onaltıncı Bölüm
Siyasal Hayat
I. HIRİSTİYAN BATI’DA DİN ve SİYASET ………………………………………………………………….. 252
A) Tarihsel Tecrübe ………………………………………………………………………………………….. 252
B) Din ile İlişkileri Bakımından Devlet Biçimleri ……………………………………………………… 255
a) Teokrasi …………………………………………………………………………………………………. 256
b) Bizantinizm …………………………………………………………………………………………….. 256
c) Laiklik ……………………………………………………………………………………………………. 257
C) Yönetim Biçimleri …………………………………………………………………………………………. 260
II. MÜSLÜMAN DOĞU’DA DİN ve SİYASET ………………………………………………………………. 261
A) Kur’an ve Sünnet …………………………………………………………………………………………. 262
B) Tarihsel Tecrübe …………………………………………………………………………………………… 264
a) Hz. Peygamber’in Siyasî Liderliği ………………………………………………………………… 264
b) Medine Sözleşmesi …………………………………………………………………………………… 266
c) Peygamber Sonrası Dönem …………………………………………………………………………. 270
İÇİNDEKİLER XI
1. Hilâfetin Kaldırılması …………………………………………………………………………….. 276
2. Tarihsel Tecrübeye İlişkin Değerlendirme ………………………………………………….. 285
C) Klasik İslâm Siyaset Teorisi …………………………………………………………………………….. 288
a) Hâkimiyet ………………………………………………………………………………………………. 288
b) Devlet ……………………………………………………………………………………………………. 289
1. Yasama ……………………………………………………………………………………………… 291
2. Yürütme …………………………………………………………………………………………….. 294
3. Yargı …………………………………………………………………………………………………. 296
c) Hilâfet ……………………………………………………………………………………………………. 297
D) Değerlendirme …………………………………………………………………………………………….. 301
III. İNSAN HAKLARI …………………………………………………………………………………………….. 303
A) Din ve Vicdan Hürriyeti …………………………………………………………………………………. 307
B) Kadın Hakları………………………………………………………………………………………………. 312
C) Kölelik ……………………………………………………………………………………………………….. 325
Onyedinci Bölüm
Çalışma Hayatı
I. EMEK-SERMAYE DENGESİ ………………………………………………………………………………… 331
II. İŞÇİ-İŞVEREN İLİŞKİLERİ …………………………………………………………………………………… 333
A) İş Akdi ………………………………………………………………………………………………………. 333
B) İşverenin Hak ve Sorumlulukları……………………………………………………………………… 335
C) İşçinin Hak ve Görevleri ………………………………………………………………………………… 336
Onsekizinci Bölüm
Hukukî ve Ticarî Hayat
I. İLKE ve AMAÇLAR ……………………………………………………………………………………………. 341
A) Akid ………………………………………………………………………………………………………….. 343
a) Akdin Tabii Unsurları………………………………………………………………………………… 344
b) Akdin Kuruluş Şartları ………………………………………………………………………………. 346
c) Akdin Geçerlilik Şartları ……………………………………………………………………………… 349
d) Akidlerin Hükümsüzlüğü …………………………………………………………………………… 351
e) Akdin Hukukî Sonucu ……………………………………………………………………………….. 351
f) Akdin Sona Ermesi ……………………………………………………………………………………. 352
g) Akid Çeşitleri …………………………………………………………………………………………… 353
B) Rızâ İlkesi …………………………………………………………………………………………………… 354
a) Gabin ve Tağrir Yasağı ………………………………………………………………………………. 355
XII İLMİHAL
b) Garar Yasağı ……………………………………………………………………………………………. 358
c) Bilinmezlik Yasağı…………………………………………………………………………………….. 360
II. HUKUKÎ HAYAT ………………………………………………………………………………………………. 361
A) Borç ………………………………………………………………………………………………………….. 362
B) Satım …………………………………………………………………………………………………………. 365
a) Yasaklanan Satım Çeşitleri …………………………………………………………………………. 366
1. Garar ve Bilinmezlik Sebebiyle Yasaklanan Satımlar ……………………………………. 367
2. Zarar ve Gabin Sebebiyle Yasaklanan Satımlar …………………………………………… 370
3. İbadet Vakti Açısından Konan Satım Yasağı ………………………………………………. 374
4. Harama Yol Açan Satım ………………………………………………………………………… 375
5. Haram Yoldan Kazanan Kimselerden Alışveriş Yapmak ……………………………….. 376
b) Satım Çeşitleri ………………………………………………………………………………………….. 376
C) Takas …………………………………………………………………………………………………………. 377
D) Kiralama …………………………………………………………………………………………………….. 378
E) Şüf‘a ………………………………………………………………………………………………………….. 383
F) Şirket …………………………………………………………………………………………………………. 388
G) Âriyet ………………………………………………………………………………………………………… 390
H) Karz ………………………………………………………………………………………………………….. 391
I) Hibe …………………………………………………………………………………………………………… 393
J) Havale ………………………………………………………………………………………………………… 395
K) Kefalet ……………………………………………………………………………………………………….. 396
L) Rehin …………………………………………………………………………………………………………. 398
M) Emanet Mal ……………………………………………………………………………………………….. 401
N) Buluntu Mal ……………………………………………………………………………………………….. 402
O) Vekâlet ………………………………………………………………………………………………………. 405
P) Yargılama Hukuku ……………………………………………………………………………………….. 406
III. TİCARÎ HAYAT ……………………………………………………………………………………………….. 408
A) Helâl Kazanç ………………………………………………………………………………………………. 409
B) Faiz Yasağı …………………………………………………………………………………………………. 411
a) Kur’an’da Faiz Yasağı ……………………………………………………………………………….. 412
b) Sünnette Faiz Yasağı ………………………………………………………………………………… 414
c) Faiz Yasağının Amacı………………………………………………………………………………… 416
d) Faiz Yasağının İlleti ………………………………………………………………………………….. 418
e) Faiz-Kâr İlişkisi ………………………………………………………………………………………… 420
f) Faiz Konusunda İslâm Bilginlerinin Tavrı ………………………………………………………. 420
g) Faizde Hile ……………………………………………………………………………………………… 421
h) Enflasyon-Faiz İlişkisi ………………………………………………………………………………. 422
ı) Vade Farkı-Faiz İlişkisi ……………………………………………………………………………….. 423
j) Değerlendirme ………………………………………………………………………………………….. 424
C) Îne Satışı …………………………………………………………………………………………………….. 426
D) Döviz ve Para Değişimi (Sarf) …………………………………………………………………………. 431
E) Enflasyonun Borç İlişkilerine Etkisi ………………………………………………………………….. 432
F) Vadeli Satış …………………………………………………………………………………………………. 437
İÇİNDEKİLER XIII
G) Pey Akçesi ve Cezaî Şart ……………………………………………………………………………….. 441
H) Kâr Haddi …………………………………………………………………………………………………… 442
I) Hava Parası …………………………………………………………………………………………………. 444
J) Borsa ve Hisse Senedi…………………………………………………………………………………….. 447
K) Sigorta ……………………………………………………………………………………………………….. 451
Ondokuzuncu Bölüm
Sosyal Hayat
I. SORUMLULUK BİLİNCİ ve ÇEVRE ………………………………………………………………………… 468
A) Doğal Çevre ………………………………………………………………………………………………… 469
B) Sosyal Çevre ……………………………………………………………………………………………….. 471
II. SOSYAL DÜZEN KURALLARI …………………………………………………………………………….. 476
III. KOMŞULUK İLİŞKİLERİ ……………………………………………………………………………………. 478
IV. TÖRE ve TÖRENLER ……………………………………………………………………………………….. 480
A) Mevlid ……………………………………………………………………………………………………….. 480
B) Ziyaretleşme ……………………………………………………………………………………………….. 482
C) Bayramlaşma ………………………………………………………………………………………………. 483
D) Tokalaşma ve Kucaklaşma …………………………………………………………………………….. 484
E) Aşûre …………………………………………………………………………………………………………. 487
F) Yılbaşı………………………………………………………………………………………………………… 488
G) Nevruz ………………………………………………………………………………………………………. 489
H) Yaş Günü ve Yıl Dönümü ………………………………………………………………………………. 491
Yirminci Bölüm
İslâm Ahlâkı
I. TANIMLAR ve GENEL BİLGİLER …………………………………………………………………………. 493
A) Ahlâkın Tarifi ve Mahiyeti …………………………………………………………………………….. 493
B) Ahlâk İlmi …………………………………………………………………………………………………… 495
C) Ahlâk Felsefesi …………………………………………………………………………………………….. 496
D) İslâm Ahlâkı ……………………………………………………………………………………………….. 496
II. TARİH ve LİTERATÜR ………………………………………………………………………………………. 498
A) Câhiliye Dönemi Ahlâkına Kısa Bir Bakış ………………………………………………………….. 498
B) Kur’an ve Sünnet’te Ahlâk …………………………………………………………………………….. 500
a) İslâm’ın Ahlâkta Meydana Getirdiği Zihniyet Değişikliği …………………………………… 500
b) Kur’an ve Sünnet’te Temel Ahlâk Kavramları ………………………………………………… 502
1. Takvâ ………………………………………………………………………………………………… 503
2. Hilim …………………………………………………………………………………………………. 506
C) İslâm Ahlâkının Bir Bilim Dalı Olarak Ortaya Çıkışı ……………………………………………… 510
a) İlk Gelişmeler ve Örnek Eserler ……………………………………………………………………. 510
b) Edep Kavramı ve Edebî-Ahlâkî Mahiyette Telifler …………………………………………… 511
XIV İLMİHAL
III. İSLÂM’IN BELLİ BAŞLI AHLÂK PROBLEMLERİNE BAKIŞI ……………………………………… 514
A) Ahlâkî Özgürlük ………………………………………………………………………………………….. 514
B) Ahlâkın Kaynağı ………………………………………………………………………………………….. 516
C) Ahlâkın Gayesi …………………………………………………………………………………………….. 517
IV. BAŞLICA AHLÂKÎ GÖREV ve SORUMLULUKLAR …………………………………………………. 519
A) İnsanın Kendi Kişiliğine Karşı Görevleri ……………………………………………………………. 519
a) İnsanın Bedensel Varlığı ile İlgili Görevleri …………………………………………………….. 520
b) İnsanın Ruhsal ve Mânevî Varlığı ile İlgili Görevleri ………………………………………… 520
1. Takvâ ………………………………………………………………………………………………… 521
2. Hilim …………………………………………………………………………………………………. 521
3. Hikmet ………………………………………………………………………………………………. 521
4. İffet …………………………………………………………………………………………………… 523
5. Doğruluk ve Dürüstlük ………………………………………………………………………….. 523
6. Tevazu ………………………………………………………………………………………………. 525
B) Ailede Ahlâkî Görevler ………………………………………………………………………………….. 526
a) Ailenin Önemi …………………………………………………………………………………………. 526
b) Eşler Arasında Haklar ve Görevler ……………………………………………………………….. 527
c) Ana Babanın Çocuklarına Karşı Görevleri ………………………………………………………. 528
d) Çocukların Ana Babalarına Karşı Görevleri …………………………………………………….. 529
e) Akrabalar Arasında Haklar ve Görevler …………………………………………………………. 530
C) Toplumsal Görev ve Sorumluluklar ………………………………………………………………….. 531
a) Sevgi, Kardeşlik ve Dostluk ………………………………………………………………………… 531
b) Toplumsal Barış ve Uzlaşma ………………………………………………………………………. 533
c) İnsan Haklarına Saygı ……………………………………………………………………………….. 535
D) İş ve Ticaretle İlgili Görev ve Sorumluluklar……………………………………………………….. 539
a) Çalışma, Üretim ve Kazanmanın Önemi ………………………………………………………… 539
b) Üretim ve Kazanma ile İlgili Görevler ……………………………………………………………. 540
c) Harcama ve Tüketimle İlgili Görevler ……………………………………………………………. 543
E) Siyasetle İlgili Görev ve Sorumluluklar ……………………………………………………………… 547
a) İslâm Düşüncesinde Siyasetin Önemi ……………………………………………………………. 547
b) Yöneticinin Bazı Nitelikleri ve Görevleri ………………………………………………………… 548
1. Ehliyet ve Liyakat ………………………………………………………………………………… 548
2. Adalet ve Dürüstlük ……………………………………………………………………………… 549
c) Yönetilenlerin Görev ve Sorumlulukları …………………………………………………………. 550
1. Siyasî Otoriteye Saygı …………………………………………………………………………… 550
2. Toplumun Haksız Yönetime Karşı Tavır Alması ………………………………………….. 551
V. Hz. PEYGAMBER’İN ÖRNEK AHLÂKI ve ŞAHSİYETİ………………………………………………. 552
İndeks ………………………………………………………………………………………………………… 559